Pa: Juby Naar
E NOMBER JUAN
Etimologicamente e palabra JUAN ta relaciona cu e vocable latin JANUA cu na spaño ta significa “PORTA” for di unda a deriva e palabra JANUARIUS.
Interesante ta e significacion di PORTA, y cu bautismo porta di cielo ta habri pabo.
E PORTA ta ser haya tambe den e letra griego DELTA cu tin un forma di triangulo y den tempo antiguo tabata e diseño di portanan di tempelnan iniciatico.
E nomber JUAN, na hebreo ta JEHOHANNAN, na griego JOANES, na persa JEHAN, na frances JEAN, na ingles JOHN, na Aleman JOHANN, y tur ta cuadra cu e hulandes JAN. Pa chansa mi sa bisa cu na Aruba ta JANCHI.
Pa bini riba e tradicion na India, manera a ser menciona anteriormente, por expresa aki tambe e relacion estrecho cu e homber tin cu e dios GANESH.
Esaki ta ser haya den e mitologia mas primitivo Hindu.
JEHOHANNAN hebreo, ta relaciona cu e significacion “Esun yen di gracia o favorecido di Dios” of “esun ilumina.
Den mitologia romano, JANO ta yiu di Apolo.
E prome rey di Italia a conduci un colonia pa Lacio y a instala esaki riba un cero cu a ser jama “JANICULA” cero di JANO for di unda a lanta e murayanan di Roma.
Latinonan antiguo tabata reverencia JANO como un dios benefico y cu tabata impedi entrada di sernan maligno den familianan.
Kizas di eynan ta bin tambe e nomber arabe “ZAGUAN” o “ZAHUAN” pa e porta principal di casnan.
MITONAN
Dia di San Juan ta un dia yena cu mito.
Mi djis a saca algun aki.
Un mito ta asocia Dia di San Juan como mezcla di catolicismo y paganismo.
Na Spaña, na Galicia, e mito ta cu San Juan a yuda hendenan di Spaña mata bruhanan den e pais, tirando nan den un candela grandi.
Pesey e fiesta ta wordo celebra tambe cu hopi candela grandi.
Otro mito ta cu e bruhanan malo tabata duna hende oyada y asina tambe duna nan mala suerte.
E manera pa libra di esaki ta di bula tres vez over di e candela.
Si bo bula hunto cu un otro persona na mes momento, bo tin cu haci un deseo cu lo ser cumpli den e aña bo dilanti.
Den e mitonan ta ser menciona tambe cu un di e cultonan antiguo egipcio tabata e culto Ra, Dios di Solo, y cu e ritual ta parecido na esun di actualidad; riba e anochi mas cortico di aña ta cende fogatanan cu mester wordo bula pa purificacion interior, liberacion di pica y di mal spirito. Den su cristianizacion, manera ta obvio, a mantene e sentido aki pero aplicando San Juan Bautista, e profeta cu a predica bautismo di arepentimento di pica..
Na Peru, algun aña pasa mi a bin haya sa na Machu Picchu, cu e Incanan tabata celebra Fiesta di Solo como e fiesta mas importante di aña (E Inti Raymi), celebrando fin di nan calendario agricola y gradiciendo pa e bon cosecha y preparacion di un ciclo agricola nobo, implorando cosecha di abundancia den e aña agricultural nobo cu ta cuminza. Awe e ta ser celebra riba dia di San Juan
Na Chile y Argentina, e Mapuchenan tabata esnan cu tabata celebra nan Aña Nobo Indigena, sperando salida di solo dia 24 di juni, comienzo di un ciclo nobo di bida, den mundo Mapuche y renobacion di tera.
Na Finlandia e fiesta “Midsommer, a ser cambia pa “Juhannus”, segun calendario cristian corespondiente cu San Juan.
Aki tabata cende e candela vincula cu fertilidad y pureza y pa core cu mal spirito.
Manera mi a menciona anteriormente, Fiesta di San Juan ta ser celebra rond mundo y hasta na China y casi tur di nan saliendo for di paganismo pa cristianismo.
E culto ancestral dedica na solo, y candela a ser retoma pa cristianismo estableciendo un relacion strategicamente entre e dia mas largo di calendario y e dia di e Santo, San Juan.
E ritualnan pagano a cuminza mezcla cu e celebracionnan religioso y den hopi di e paisnan, e parti mas importante ta e vispera di e fecha, e anochi di dia 23 di juni cu tabata ser considera como e anochi magico o anochi di bruhanan.
Te aki relaciona cu nos vinculacion cu e fiesta na Aruba, nos a mira e nomber, e cambio di e fiesta, e forza positivo di SOLO cu viveza di Candela, e cabez decapita.
Un di e mitonan relaciona cu e cabez decapita ta basa riba historia di San Juan Bautista.
Manera mi a menciona anteriormente San Juan no ta mira algo robez, bira cabez y cana bay. E no tabata tene su boca cera, y esaki a haci cu el a tilda Rey Herodus di incesto cu e muher Herodias, muher di su cuna Filipo. Ningun di dos por a soporta e divulgacion aki.
Durante fiesta di su cumpleaños, el a mira yiu muher di Herodias, e mosa Salome, ta balia cu hopi gracia y sensualidad y a ofrece loke e ta desea. Salome a consulta cu su mama, y esaki a pidi cabez di San Juan. San Juan a wordo decapita y su cabez carga rond den teblachi. E historia biblico aki ta conoci.
Den e parti di celebracion, DERA GAI, nos ta haya e gay cu ta wordo dera, y cu e JUAN cu su mañal, e palo di maishi, ta bati y mata.
Tabata wordo menciona cu cabez di e gay tabata wordo kita afo, locual den ningun di e relatonan haya te awor mi por a topa. Di varios hende di edad halto, mi a tende na varios ocasion cu e gay si tabata wordo mata durante cierto celebracionnan prome cu a bini cu tapamento di e cabez cu calbas.
Mi a topa si cu e batimento di gay tabata simboliza matamento di e gay, pero cu e tabata tapa pa un calbas.
E gay segun e mitonan, ta ser simboliza relaciona cu San Pedro. E gay cu a canta tres biaha cu San Pedro a nenga di ta conoce Hesus. San Pedro ta bin aden aki pasobra dia 28 di juni ta fiesta di San Pedro y tabata celebra fiesta di piscadornan.
Fiesta di San Juan a ser considera como fiesta mas grandi y a escoge su fecha di nacimento riba e fecha di San Pedro..
Aki mi ta bolbe riba Aruba y su celebracion, despues cu kizas e audiencia aki por a compronde e splicacionnan duna te awor.
NA ARUBA
Aruba , siendo un isla, no tabata tin tanto contacto cu otro isla of pais y esaki a pone cu e fiesta a haya un contenido completamente diferente di otro pueblonan of paisnan.
San Juan a haya un aparencia netamente local y unico, y solamente e nomber, y e fecha a keda igual, aunke podiser tambe e preparacion.
Julio Maduro a relata den su documento cu e fiesta ta cuminza cu e preparacion, cu simannan, of hasta lunanan di anticipacion.
E principio ta cu tur cunucu ta wordo haci limpi, rancando troncon of huntando rama y yerba seco, pa loke ta toca cunucu den uso.
Pa tereno nobo nan ta usa e basura y basura cu nan ta haya ora roza e lugar.
Ningun candela no por mishi cu e suelo te cu e dia di Bispo di San Juan, o sea dia 23 di juni, un dia prome.
Ta riba e bispo di San Juan, e vispera, cu drentamento di solo, cu e fogatanan ta ser cendi y cu e candelanan di San Juan lo cende den tur nan grandeza.
Ta na e calor y claridad di e candelanan, hombernan tabata topa pa conta chasco y storia, y semper acompaña pa un trago.
Nan tabata balia rond di e candela y hunga weganan apropia.
Saltamento o bulamento di candela tabata un pasatempo tradicional.
E fiesta ey ta termina prome cu 12 or anochi pasobra su manice ta fiesta di San Juan.
Julio Maduro a relata cu trempan Dia di San Juan, por a ripara cu tin fiesta.
E damanan y damitanan (e mosanan) y tur loke ta pertenece na e sexo femenino lo luci colornan geel of cora, of un combinacion di e colornan aki den nan bisti of adorno.
PAKICO E COLOR GEEL OF CORA?
Candela ta e elemento purificador simboliza pa e color cora, y geel ta e color di abundancia cu ta e meta di e festividad.
Awe ta ser menciona tambe e cora como sanger di e gay,locual en realidad no ta asina, y cu e geel ta relaciona cu e kibrahacha cu ta florece den e mes epoca.
Cu candela nan ta purifica e suelo pa apacigua e varios diosnan.
Geel ta representa e abundancia cu ta ser implora pa e aña agricultural cu ta drentando of cu ya a principia.
E fiesta mester simboliza e deseo pa un aña abundante di awacero y consecuentemente di coseha.
Durante dia tabata tin wega y pustamento– mescos cu nos tabata celebra Aña di Reina– cu burico of cabay ta pasa renchi for di lomba di un cabay of burica na galope y otro hazañanan similar.
Esakinan tabata ser teni den un sabana of tereno habri basta grandi. (ta sigui mañan)






